Minister president Rutte gaf in een van zijn toespraken aan het Nederlandse volk al aan dat we ons moeten voorbereiden op het ‘nieuwe normaal’. Een anderhalvemeter-samenleving zal de nodige aanpassingen vragen. Zeker als dit ook langere tijd nodig zal blijven. Wat betekent dit voor het gemeente zijn?

Oproep

Op CGK.nl is een artikel over dit thema verschenen. Bij deze willen we elke bezoeker van deze website er toe oproepen om mee te denken over deze thematiek. Wat is nodig voor een 1,5 meter kerk? Welke bezinningsvragen roept dit op? Welke mogelijkheden ziet u? Aan welke ondersteuning is er behoefte? U kunt uw gedachten en ideeen delen via de button ‘deel een idee’.

We delen onderstaand het artikel dat over dit thema gepubliceerd is:

‘Voorzichtigheid nu is beter dan spijt achteraf’, gaf premier Rutte aan. Het geeft iets aan van de behoedzaamheid waarmee het kabinet maatregelen wil verruimen. Basisscholen en kinderdagverblijven starten voorzichtig weer op. Tegelijk zijn er allerlei sectoren die verlangend uitkijken naar verruiming, maar vooralsnog moeten wachten. Dat geldt ook voor de kerken.

Anders organiseren
Als er weer mogelijkheden komen tot samenkomen, gaat het voorlopig niet terug naar wat we gewend waren en krijgen we te maken met protocollen. De samenleving zal vanwege het coronavirus op een andere manier georganiseerd worden. Daar denkt de kapper op de hoek over na, de autorijschool en de fysiotherapeut. Een anderhalvemeter-samenleving vraagt een reorganisatie van openbaar vervoer, scholen, horeca, cultuur, evenementen én van de wijze waarop kerkdiensten georganiseerd worden.

Samen nadenken
De verwachting is dat we in elk geval tot ver in het seizoen 2020 – 2021 te maken hebben met beperkende  maatregelen. Daarom de suggestie om nu na te denken over hoe de zondagse kerkdienst, de clubs, de verenigingen, de catechese, de huisgroepen vorm kunnen krijgen in de anderhalvemeter-samenleving. Wat kan wel, wat niet en welke creatieve manieren zijn er om het komend seizoen met elkaar verbonden te zijn?

Eerste artikel: bewustwording kerkdiensten
Dit is een eerste artikel met als doel om bewustwording op gang te brengen, denkstappen aan te reiken en vragen te verzamelen. De focus ligt in dit artikel op de kerkdienst. In een volgend artikel zullen we meer ingaan op kleinere groepen en onderlinge zorg. Wat in ieder geval nodig is, is dat er in elke plaatselijke gemeente bezinning plaatsvindt en dat er plannen gemaakt worden. Hoe kun je het kerk-zijn inrichten in een anderhalvemeter-samenleving, rekening houdend met richtlijnen die de overheid zal stellen en protocollen die per kerkverband aangereikt gaan worden?

Doet pijn
We komen elementen tegen die pijn doen, omdat ze raken aan waarden die we vanuit het christelijk geloof zo belangrijk vinden. In een documentaire van TV Oost over de gevolgen van corona in Hasselt zag je predikant ds. Westerhout voortdurend beeldbellen met ernstig zieke mensen. Op een gegeven moment zegt hij: ‘Kerk, dat is echt nabijheid bij mensen, en je kunt er niet naar toe. Want als je gaat, vraag je om moeilijkheden voor jezelf en de mensen met wie je optrekt. Dus je moet je verstand voor je gevoel zetten, want de kerk is juist een gemeenschap van nabijheid.’

Het ‘nieuwe normaal’ en liefde voor elkaar
Datzelfde gevoel kun je krijgen bij de denkstappen in dit artikel met een focus op het organiseren van kerkdiensten in het ‘nieuwe normaal’. Want je wilt zo graag met iedereen in de kerk zijn. Je wilt niet dat een weduwe of alleengaande op afstand plaats moet nemen, met daarnaast een gezin dat wel vlak naast elkaar zit. Je wilt niet dat mensen geweigerd worden bij de deur, omdat de maximumcapaciteit is bereikt en ook niet dat je met flessen desinfecterend middel klaar moet staan om microfoons of deurkrukken schoon te maken.

En toch… we zullen zorgvuldig stappen moeten zetten uit liefde voor elkaar, voor de samenleving en om als betrouwbare partner ook ruimte te krijgen van de overheid.

1. Wat is de capaciteit van het kerkgebouw?

Hoeveel mensen passen er op anderhalve meter afstand van elkaar in een kerkgebouw?  Dat is per gebouw verschillend. Denk aan het vloeroppervlak, het wel of niet hebben van kerkbanken (wat minder flexibel dan stoelen) of schuifwanden die open kunnen. SGP-senator Peter Schalk inventariseerde met enkele kosters 5 kerkgebouwen uit de reformatorische gezindte. De capaciteit van deze gebouwen ligt tussen de 150 en de 2000 zitplaatsen. Wat is de maximale capaciteit, uitgaande van anderhalve meter afstand tussen mensen die niet tot hetzelfde huishouden behoren? Daar kwam een percentage uit van 21% tot 24% van het maximum aantal zitplaatsen in het gebouw. Het zou goed kunnen, dat de overheid op een gegeven moment akkoord gaat met een protocol dat uitgaat van een bezetting van rond de 20% van de capaciteit van het gebouw. Dus als er 300 mensen in een kerkgebouw passen, dan is de capaciteit in het ‘nieuwe normaal’ nog 60. In een gebouw met 800 zitplaatsen zouden dat 160 personen zijn. Met als kanttekening dat verruiming mogelijk geleidelijk gaat, of dat er maximum komt per samenkomst. Het outbreak management team (OMT) geeft rondom evenementen aan, dat bij het zingen aerosolen [zeer kleine vaste of vloeibare deeltjes in de lucht, red.] vrijkomen, waarmee het virus kan worden overgebracht.

2. Wat betekent die capaciteit voor de samenkomsten?

Voor de meeste kerken betekent dit dat het niet meer mogelijk zal zijn om als hele gemeente tegelijk bij elkaar te komen in het eigen kerkgebouw. Het spreiden van meerdere diensten op een zondag zou een optie kunnen zijn. Stel, een gemeente met 100 kerkgangers op een zondag heeft in de oude situatie een gebouw met een capaciteit van 150 mensen. Dat betekent dat er 30 mensen tegelijk in het gebouw kunnen zijn (20% van 150). Het advies van de overheid blijft, dat je bij hoest of koorts thuisblijft en dat ook oudere en kwetsbare mensen dat doen. Als de thuisblijvers 10% van de gemeente zijn, betekent het dat er drie diensten gehouden moeten worden om mogelijk te maken dat de overige kerkgangers verspreid over de zondag naar de kerk kunnen. Het lijkt daarom voor de hand te liggen, dat er in het seizoen 2020-2021 een combinatie gezocht wordt van een bijeenkomst in het kerkgebouw en thuissamenkomsten via een livestream of een video.

3. Hoe kan de ‘routing’ verlopen?

Net zoals we nu meemaken bij de supermarkten, zal er een geleidelijke instroom moeten zijn. Denk aan gastheren of vrouwen bij de ingang van het gebouw en op centrale punten. Mensen die welkom heten, die tellen en die aanwijzingen geven. Bij binnenkomst op anderhalve meter afstand van elkaar wachten en geleidelijk door de deur naar binnen, zodat er zich geen groepjes vormen. Handen desinfecteren en direct doorlopen naar de kerkzaal. Het ophangen van een jas is niet zo’n goed idee, want de kapstok wordt een verzamelplek van mensen. Mensen begeleiden naar een plek, zodat de zaal gevuld wordt met ruimte aan de zijkant en binnenkomende mensen niet te dicht langs de al zittende mensen lopen. Het ‘even inschikken’ en het hebben van vaste plekken zal voorlopig niet aan de orde zijn. De rijen worden gevuld vanuit het midden, zodat er anderhalve meter afstand is tussen mensen die niet tot één huishouden behoren.

4. Hygiënemaatregelen

Deuren moeten openstaan, zodat deurkrukken zo min mogelijk worden aangeraakt. En als dat wel het geval is, dienen die te worden gedesinfecteerd. Dat geldt ook voor microfoons, die sprekers en zangers gebruiken. Mensen kunnen het beste thuis naar het toilet gaan, maar het is niet te voorkomen dat ook in de kerk gebruik gemaakt wordt van toiletten. Het was altijd al belangrijk dat het toilet schoon was, maar dat vraagt nu extra aandacht. Zorg voor voldoende middelen om te desinfecteren. En loop door de rest van het gebouw met de vraag: waar raken we elkaar en de spullen aan?

5. Koffiedrinken en collecteren

Voor kerken die gastvrijheid hoog in het vaandel hebben, wordt het een puzzel of en hoe er met elkaar koffiegedronken kan worden. Doe je dat dan niet of bedenk je ook daarvoor een ‘routing’? Collecteren zal wel helemaal overgaan op digitaal geven of doneren, want via collectezakken, collectebonnen of papiergeld kan het virus doorgegeven worden.

6. Hoe omgaan met specifieke groepen?

Kinderen
Kerken kunnen leren van ervaringen die de komende tijd worden opgedaan in het onderwijs. Kinderen blijken minder vatbaar voor het virus, maar kunnen het wel verspreiden. Als er op zondag een oppas is en kindernevendienst: hoe organiseer je die? De capaciteit van de centrale ruimte in het kerkgebouw gaat in deze denkoefening met 80% omlaag en datzelfde geldt voor de bijzalen. Houd er rekening mee, dat kinderen die eerst meegaan naar de kerkdienst zelf, meetellen in de capaciteit van de kerkzaal. Dus overweeg om kinderen direct bij binnenkomst in de kerk naar hun eigen programma te laten gaan en naar de kinderoppas.

Gasten
Het is een risico dat we bij het nadenken over de capaciteit, routing, verdeling en dergelijke vergeten rekening te houden met gasten. De crisis maakt mensen bewust van hoe belangrijk een gemeenschap is en hoe eindig het leven is. Zouden we juist in deze tijd capaciteit vrij moeten houden voor gasten, voor zoekers?

Anderstaligen
Kerken met een intercultureel karakter of die veel optrekken met asielzoekers doen er goed aan om hen vroegtijdig te betrekken. Zodat afspraken ook door hen gedragen worden en er informatie in meer talen beschikbaar is.

7. Communicatie

Na de fase van doordenken en het plannen maken, is de communicatie het allerbelangrijkste. Wat is het protocol, waarom is het nodig, bij wie kunnen mensen vragen stellen? Wanneer wordt wie uitgenodigd? Worden mensen per wijk, kring, leeftijd, alfabet uitgenodigd? Kunnen mensen onderling ruilen? Er is niks vervelender dan dat mensen bij een kerk staan en daar te horen krijgen: ‘we hebben het maximum bereikt, gaat u maar naar huis’.

Elkaar helpen
De reactie op de coronamaatregelen zijn in allerlei kerken verschillend. Er wordt creatief ingespeeld op deze crisissituatie. We zien ook kerken die zoeken en worstelen en die bijvoorbeeld zelf geen diensten verzorgen in deze periode. In de komende tijd zullen er nieuwe vragen op ons afkomen, waarin we elkaar kunnen helpen met classicale of landelijke verbondenheid. We hopen met elkaar te ontdekken hoe God ons leidt, hoe  we met elkaar wegen vinden om God de lof te brengen door wat we doen, door wat we zingen en uitdragen. Vanuit het Dienstenbureau volgen we de ontwikkelingen als gevolg van de coronacrisis op de voet. Waar mogelijk faciliteren we met artikelen en bijdragen aan protocollen. We blijven graag in contact over de vragen die plaatselijk spelen in de huidige en in de nieuwe situatie.

Reageren? Stuur uw mail naar: verbinding@cgk.nl.

Bron: Rudolf Setz en ds. Jelle Nutma, diaconaal en missionair consulent

Tags

Niet in de kerk, maar toch samen!

Bezoekers spreiden over de kerkdiensten

Online kerkdienst uitnodigingssysteem!